VoyForums

12/16/09 16:44:22 [ VoyUser Login optional ] [ Main index ] [ Post a new message ] [ Search | Check update time | Archives: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, [8] ]

[ Next Thread | Previous Thread | Next Message | Previous Message ]

Date Posted: 07/12/01 19:29:30
Author: Muhemmed Erdem
Subject: Imla Heqqide Cuxence

From: muhammet
Date: (Date Unavailable)
Subject: Imla Heqqide Cuxence


Imla Toghrisida Cuxence

Imla melum bir tilning yezilix usuligha qaritilghan. Imlani birlikke kelt¨¹r¨¹x
degen söz melum bir yeziq tilining yezilix qaidilirini tertipke selix,
qeliplaxturux, xu arqiliq xehsiy imla adetliri ornigha ilmiy, sistemiliq,
hemmige omumiy bolghan qa¡¯idilerni turghuzux degen söz.
Melumki, herqandaq bir milletning til - yeziq medeniyitining derijisi xu
milletning medeniyet derijisining muhim bir ölqimi. Xunga, melum bir
milletning yeziq edebiy tili ¨¹c¨¹n hemmige omumiy bolghan we hemmining ri¡¯aye
qilixi mejburiy bolghan yezix qa¡¯idilirini t¨¹z¨¹p ciqix hem xu arqiliq xu
ortaq tilda sözlixidighan milletning öz oy - pikir we c¨¹xencilirini
toluq, uquxluq bayan qilixigha imkaniyet yaritix xu milletning til - yziq
medeniyitini öst¨¹r¨¹x sahesidiki zörör hizmetlerning biri
hesablinidu.
Tilning tereqqiyati uning terkibiy qisimlirida tedrijiy halda bezi
özgirixlerni peyda qilidu. dewirning öt¨¹xi bilen mundaq
özgirixlerni yeziqta ipadilex zör¨¹riyiti tughulidu - de, tilnig
melum bir dewr ¨¹c¨¹n t¨¹z¨¹lgen yaki istihiylik halda muqimlixip qalghan
qelplaxturux qa¡¯idilirini buzup taxlap, ornigha yengi qa¡¯idilirini tiklex
lazim bolidu. Bu nuqtidin alghanda, imlani birlikke kelt¨¹r¨¹x deginimiz yeziq
edebiy til dairiside bir dewirlik qalaymiqanciliqni t¨¹gitip, xu dewr tilining
ipadilex iqtidarini axurux, uningdin toghra paydilinix, yeziq edebiy tilini
toghra tereqqiyat yoligha selix ¨¹c¨¹n t¨¹z¨¹lgen tedbir hesablinidu. Demek,
imla qa¡¯idiliri bir yeziq edebiy til ¨¹c¨¹n eytqanda mengg¨¹l¨¹k we mutleq
emes, u dewr etibari bar we nisbiy nerse.
Bir til ¨¹c¨¹n t¨¹z¨¹lgen yaki istihiylik halda ammining etrap qilixigha ige
bolghan mundaq qa¡¯idiler gerce bir tilning yezilix usullirini peqet nispiy
turaqliqqa ige qilix rolinila oynisimu, lekin yeziq tilining janliq tilgha
nisbeten yetekci rol oynaydighanliqi we uninggha da¡¯im ijabiy tesir
körsitidighanliqi nuqtineziridin qarighanda, tilda mundaq nispiy turaqliq
bolmisimu bolmaydu. Bir til ¨¹c¨¹n hemme etirap qilghan we riaye qilidighan
yezix qa¡¯idiliri turghuzulmisa, yerlik xewiler we xehislerning til
alahidilikliri t¨¹peylidin yeziq tilining rolidin paydilinix ¨¹n¨¹mluk
bolmaydu.
Xehislerning janliq til we yezix adetliri bilen qeliplaxturux qa¡¯idiliri
otturisida herqcan ziddiyet bolup turidu, lekin hemme ¨¹c¨¹n omumiy bolghan
yezix qa¡¯idiliri ortaq milliy edebiy tilning ilmiy we sistemiliq bolghan
qa¡¯idilirige boysunuxni, xehsiy xewe alahidiliklirini közde tutmay, ortaq
milliy tilni közde tutuxni telep qilidu.
Hazirqi zaman Uyghur edebiy yeziq tilining imla qa¡¯idiliri we imla lughiti,
hazirqi zaman Uyghur edebiy janliq tilining teleppuz qa¡¯idiliri bilen teleppuz
lughiti tilimizda mana muxundaq bir dewirlik turaqliqliqni temin etix we xu
arqiliq hazirqi zaman Uyghur edebiy tili mezmun qilinghan Uyghur til - yeziq
medeniyitini y¨¹kseld¨¹r¨¹x meqsitide birlext¨¹r¨¹p bir kitab qilip t¨¹z¨¹ldi.
(Dawami bar)

[ Next Thread | Previous Thread | Next Message | Previous Message ]

Replies:

Forum timezone: GMT+2
VF Version: 2.94, ConfDB:
Before posting please read our privacy policy.
VoyForums(tm) is a Free Service from Voyager Info-Systems.
Copyright © 1998-2008 Voyager Info-Systems. All Rights Reserved.